+25 do ekwipunku warsztatowca, czyli lista 25 narzędzi do prowadzenia warsztatów zdalnie

Sprawdz Teraz

“Do It Yourself, użytkowniku”, czyli projektowanie produktu a warsztaty badawcze


Jak stworzyć produkt, który pokochają setki użytkowników? – pytają wszyscy twórcy produktów. A może zamiast tego powinniśmy sobie zadać pytanie, jak stworzyć przestrzeń, która pozwoli na budowę takich właśnie rozwiązań?

Jak zbudować prawdziwą empatię w zespole, szybko zweryfikować założenia i prawdziwie zaangażować naszych odbiorców w projektowanie produktu? Odpowiedzią na to pytanie może być warsztat badawczy – a o tym, czym on jest, oraz kiedy i jak go używać, znajdziecie więcej w poniższym artykule.

Wraz ze wzrostem świadomości organizacji nt. potrzeby projektowania produktu skoncentrowanego na użytkowniku (ang. human-centered design) i ich dojrzałości projektowej (tzw. ang. Design Maturity [1]), rośnie popularność samych badań. Indywidualne wywiady pogłębione (tzw. ang. IDI – Individual In-depth Interview), grupowe wywiady zogniskowane (tzw. ang. FDI – Focus Group Interview), kwestionariusze czy ankiety – to jedne z najpopularniejszych form. Co jednak, gdy potrzebujemy jeszcze głębszego zrozumienia użytkownika w zespole projektowym albo stymulacji kreatywności czy świeżego spojrzenia? 

Między innymi dlatego coraz większą popularnością cieszą się bardziej eksperymentalne metody badań, które bazują na podejściu ang. Participatory Design [2] (czyli projektowaniu współuczestniczącym, które angażuje nie tylko twórców, projektantów, ale również innych interesariuszy, czy odbiorców końcowych, w proces tworzenia) – w tym tytułowy warsztat badawczy.

 

 

Czym jest… a czym nie jest warsztat badawczy w procesie projektowania produktu?

Warsztat badawczy jest stosunkowo młodą metodą badań jakościowych wykorzystującą m.in. techniki generatywne i opierającą się w głównej mierze o empatyzację i obserwację uczestników. 

Jego celem nie jest jednak, jak w przypadku innych warsztatów, samo wypracowanie rozwiązania na problem czy wyzwanie projektowe, a możliwość współuczestniczenia i empatyzacja członków zespołu produktowego z odbiorcą końcowym w ramach całego spotkania oraz możliwość obserwacji dyskusji czy procesu decyzyjnego, jaki zachodzi w jego trakcie. 

Innymi słowy, z perspektywy zespołu celem nie jest wypracowanie konkretnych efektów za pomocą warsztatu (niektóre typy warsztatów często są wykorzystywane, by np. przyspieszyć proces decyzyjny lub ideacyjny [3]), a samo uczestniczenie w warsztacie. Dzięki temu zespół może zapoznać się z procesem decyzyjnym, słownictwem, argumentacją w celu lepszego zrozumienia odbiorcy końcowego czy np. potwierdzenia hipotez na wczesnych etapach projektowania  produktu.

W warsztacie, poza uczestnikami reprezentującymi grupę docelową, powinny wziąć udział przynajmniej 2 osoby z ramienia zespołu projektowego – facylitator warsztatu, czyli osoba odpowiadająca za prowadzenie, oraz badacz-obserwator, czyli osoba, której zadaniem jest obserwacja i zbieranie spostrzeżeń, wniosków, pomysłów, by później móc je przeanalizować wraz z zespołem.

 

Kiedy wykorzystać warsztat badawczy do rozwoju produktu?

Warsztat badawczy służy eksploracji tematu projektu, poznaniu grupy docelowej lub zweryfikowaniu założeń. Metodę tę warto zastosować, kiedy mamy postawione przynajmniej wstępne hipotezy dot. grupy docelowej – wtedy może on nam posłużyć do wyłonienia np. early adopters (tzw. wczesnych użytkowników, czyli odbiorców cechujących się największym bólem, który chcemy zagospodarować). Inne zastosowania warsztatu badawczego to:

  • głębsze zbadanie i zrozumienie grupy docelowej;
  • potwierdzenie grupy docelowej (czy nią jest czy nie jest);
  • potwierdzenie (największych) problemów;
  • weryfikacja propozycji wartości (UVP).

W zależności od przeznaczenia, większy nacisk położymy na inny aspekt naszego warsztatu.
Przykładowo, jeśli celem jest lepsze poznanie grupy docelowej lub jej zweryfikowanie, najważniejsze dla nas będą elementy warsztatu skupiające się na empatyzacji (jeśli bazujemy na procesie Design Thinking, będą to początkowe etapy warsztatu). W ramach takiego badania zapraszamy uczestników reprezentujących grupy docelowe, co do których postawiliśmy hipotezę, że mogą być naszymi odbiorcami. W trakcie empatyzacji czy definiowania problemu możemy zaobserwować, na ile nasze hipotezy były słuszne i zgodne z rzeczywistością.

Przykład:strategia rozwoju produktu

Warsztat badawczy był jedną z metod badawczych w procesie Service Design użytych w ramach projektowania konferencji DesignWays Conf w 2018 roku. Został użyty w celu zweryfikowania grupy docelowej i jej problemów wokół wydarzeń edukacyjnych skierowanych do branży kreatywnej.

Początkowo zostały postawione hipotezy dot. potencjalnych grup odbiorców wraz ze wstępną charakterystyką bazującą na podstawie dotychczas zebranej wiedzy o odbiorcach oraz analizie danych zastanych. Wytypowano 2 grupy docelowe: Junior Designerów i Regular Designerów.

Uczestnicy zostali zaproszeni na warsztat, gdzie w ramach procesu Design Thinking opracowywali koncepcję konferencji i całego doświadczenia wokół niej.

Co ważne, celem nie było samo wygenerowanie koncepcji wydarzenia, ale pogłębienie wiedzy na temat potrzeb, problemów, pragnień i motywacji potencjalnych uczestników za pomocą obserwacji ich pracy i dyskusji w trakcie warsztatu, by potwierdzić słuszność założeń wobec grupy docelowej.

 


Zdjęcie z prezentacji koncepcji w ramach warsztatu badawczego, DesignWays Conf, 21.02.2018

 

Na podstawie poczynionych obserwacji dokonano analizy, oraz zestawiając je z wynikami poprzednich badań, opracowano personę i propozycję wartości, które miało nieść wydarzenie. Koncept został poddany dalszej weryfikacji. Warsztat odegrał kluczową rolę w powstawaniu konferencji, dzięki czemu konferencja, która odbywa się do dziś, mogła zyskać swój unikalny charakter.

 

Jak powinien wyglądać taki warsztat, żeby strategia rozwoju produktu mogła być efektywna?

Warsztat badawczy jest jedną z najbardziej wymagających metod badawczych, ale jednocześnie dostarczającą ogromu wiedzy i wartości dla zespołu projektowego w bardzo skondensowanej formie. Jak jednak wygląda sam warsztat i jak podejść do jego organizacji?
W ramach warsztatu warto przejść przez następujące etapy:

  • empatyzacja – poznanie i zrozumienie uczestników (potencjalnych odbiorców), ich potrzeb i problemów – służy to m.in. podwójnej weryfikacji osób zaproszonych, by mieć pewność, że jest to grupa reprezentatywna;
  • weryfikacja (skali) problemów – w celu podwójnego sprawdzenia odkrytych problemów oraz ich wagi dla naszej grupy docelowej;
  • zebranie oczekiwań wobec propozycji wartości & generowanie rozwiązań – w celu odkrycia lub potwierdzenia hipotez dot. tego, co jest kluczową wartością, jakiej oczekują użytkownicy od rozwiązania swojego problemu;
  • weryfikacja konceptów & czynników decyzyjnych – ponownie dwukrotna walidacja oczekiwanej propozycji wartości w ramach grupy docelowej oraz uszczegółowienie obserwacji nt. procesu decyzyjnego y czynników mających na niego wpływ.

Powyższe etapy bardzo dobrze wpisują się np. w proces Design Thinking [4] , który możemy użyć jako bazy do zaprojektowania naszych warsztatów.


Proces Design Thinking, źródło: materiały własne

 

Warsztat, realizując cały proces Design Thinking, powinien uwzględniać różnorodne ćwiczenia w ramach każdego z etapów. Dobrą praktyką jest, by w ramach każdej fazy przeprowadzać podwójną weryfikację (np. za pomocą dwóch narzędzi – ćwiczeń) oraz podsumowywać każdą część warsztatu przed przejściem do kolejnej.

W zależności od naszych potrzeb badawczych, warto szczególną uwagę zwrócić na jeden z etapów, który dostarczy nam kluczowych informacji. Przykładowo, jeśli mamy dobrze sprecyzowaną grupę docelową i chcemy zweryfikować nasze hipotezy dot. propozycji wartości, wtedy szczególnie interesujące będą dla nas etapy generowania pomysłów i testowania, gdzie będziemy mogli zaobserwować proces myślowy i dyskusje wokół tego, co z perspektywy użytkowników jest najważniejsze oraz… czy tak sądzą pozostali uczestnicy.

Przykład:

W 2019 roku pracowaliśmy z jednym z największych krakowskich startupów nad nową stroną internetową skierowaną do potencjalnych przyszłych pracowników. W ramach badań wewnątrz organizacji, analizy danych i badań eksploracyjnych, scharakteryzowaliśmy 3 grupy docelowe, jednak problemy pojawiające się w ich ramach i propozycja wartości pozostawały założeniami.

W celu ich weryfikacji zdecydowaliśmy się zorganizować warsztat badawczy. W ramach warsztatu po weryfikacji problemów grup docelowych, największą wartością była obserwacja procesu generowania pomysłów, tworzenia rozwiązań i testowania, która dostarczyła nam potrzebnych informacji nt. unikalnej wartości dla użytkowników. Wiedza była nieoceniona i na podstawie analizy warsztatu, procesu i argumentów, został opracowany projekt nowej strony internetowej.

 

Zdjęcie z opracowywania koncepcji w ramach warsztatu badawczego dla jednego z klientów Project: People – krakowskiego startupu, 08.2019

 


Wady i zalety warsztatów badawczych

Warsztaty badawcze są zdecydowanie bardzo innowacyjnym podejściem w procesie projektowym. Natomiast ze względu na rosnące wymagania rynku, potrzebę innowacji oraz chęć angażowania odbiorców w projektowanie produktów, coraz bardziej zyskują one na popularności. Warto być jednak świadomym zarówno ich zalet, jak i wad czy wyzwań, które stoją przed nami, gdy będziemy chcieli go włączyć w nasze badania.
Do zalet warsztatów możemy zaliczyć m.in.:

  • bardzo dogłębne zrozumienie odbiorców, empatyzacja oraz weryfikacja założeń wobec nich;
  • ogromny potencjał dzięki zgrupowaniu kilku przedstawicieli grup(y) docelowych w jednym miejscu i wielokrotnej możliwości weryfikacji i zderzenia swoich przemyśleń;
  • wielokrotna walidacja w ramach jednego warsztatu (każde założenie powinno być weryfikowane na kilka sposobów);
  • możliwość “porównania” i zweryfikowania jakościowo więcej niż jednej grupy docelowej (np. w celu wyłonienia wspomnianych wcześniej early adopters, czyli wczesnych użytkowników);
  • bardzo dużo materiałów i inspiracji do dalszej pracy i strategii rozwoju produktu;
  • bardzo edukacyjna i inspiracyjna forma dla zespołu produktowego pozwalająca się szybko zempatyzować z użytkownikami;
  • w ramach jednego warsztatu możliwość spotkania się z wieloma użytkownikami jednocześnie – bardziej efektywna forma badań;
  • angażująca forma dla potencjalnych użytkowników – warsztaty to również ogromny potencjał brandingowy dla firmy oraz pod kątem budowania społeczności wokół marki od wczesnych etapów.


To tylko jedne z głównych zalet. Jakie są natomiast
wady warsztatów badawczych?

  • Warsztaty badawcze są bardzo wymagające pod względem facylitacji (różnorodni uczestnicy, konieczność aktualizowania agendy w trakcie, zarządzanie energią, grupą etc.);
  • wymagają dużej wiedzy biznesowej i znajomości narzędzi warsztatowych by dopasować ćwiczenia do hipotez, które chcemy zweryfikować (i mieć swobodę w ich modyfikacji w razie potrzeby w trakcie warsztatu);
  • wymagająca rekrutacja uczestników (dobór uczestników jest niesamowicie ważny i zależny od celu i roli warsztatu);
  • warsztat wymaga co najmniej 2 prowadzących – facylitatora i obserwatora.

Jak widać, większość wad opiera się przede wszystkim na wymagającej formie badań, jednak są to obszary, które rozwijają się wraz z doświadczeniem. Natomiast warto zwrócić uwagę na nieoceniony charakter i potencjał warsztatów badawczych, zwłaszcza jeśli pracujemy w innowacyjnych organizacjach czy produktach.

 


Do It Yourself, czyli od czego zacząć, gdy chcę go zrobić samodzielnie?

Warsztat badawczy jest zdecydowanie formą, z którą warto eksperymentować – jest on wartością nie tylko dla projektu, ale jego inspiracyjny i edukacyjny charakter to ogromna wartość dla zespołu projektowego i jego lidera. 

“Otwarcie się projektantów na różnego rodzaju badania – a zwłaszcza jakościowe i eksperymentalne metody badawcze – pozwala spojrzeć na pomysły, projekty i prototypy z wielu różnych, często zupełnie nieuwzględnianych wcześniej stron.”

Marcin Maciejewski & Katarzyna Wala, Na pograniczu danych, kreacji i decyzji projektowych. Wprowadzenie do warsztatów badawczo-projektowych [5]

Od czego jednak zacząć, gdy chcielibyśmy zorganizować i przeprowadzić takie badanie samodzielnie? Jak wygląda proces krok po kroku?

    1. Cel warsztatu – Jaki jest cel? Czyli jaki jest Twój problem, który chcesz rozwiązać i czego chcesz się dowiedzieć?
    2. Oczekiwany wynik (wiedza) – Z czym chcesz wyjść? Jaki jest oczekiwany wynik (wiedza), który chcesz uzyskać? Co chcesz zaobserwować w trakcie?
    3. Plan badawczy & Scenariusz – Jak pozyskać pożądaną wiedzę? Które hipotezy chcemy zweryfikować? Kogo powinniśmy zaprosić?
    4. Rekrutacja – Kogo chcemy zaprosić? Czy chcemy poznać czy zweryfikować grupę?
    5. Organizacja warsztatu – logistyka, przestrzeń, materiały, zaproszenia, upominki i kontakt z uczestnikami, kto jest facylitatorem, a kto obserwatorem, jakie są role organizatorów – to tylko jedne z ważnych elementów organizacyjnych, które warto zaplanować wcześniej.
    6. Warsztat & facylitacja – czyli część właściwa, którą jest przeprowadzenie uczestników przez proces w celu uzyskania pożądanej wiedzy, za którą odpowiada facylitator.
    7. Obserwacja – czyli główny punkt całego warsztatu z perspektywy zespołu/badacza.
    8. Spostrzeżenia, wnioski & analiza – po warsztacie następuje zderzenie obserwacji zarówno ze strony obserwatorów, jak i facylitatora, z pozostałą częścią zespołu projektowego.
    9. Przełożenie na działania – na podstawie warsztatu i analizy wyciągane są wnioski i przekładane na zmiany w modelu biznesowym, projekcie czy inne dalsze działania.

 

 

Słowem podsumowania

Choć początkowo warsztat może się wydawać wyzwaniem, jego solidne zaplanowanie sprawi, że będzie on dużo łatwiejszym przedsięwzięciem. A dzięki wiedzy, jaką ze sobą niesie, może na stałe wpisać się w nasz proces projektowy i podręczny narzędziownik, z którego chętnie będzie korzystał zespół, dostarczając ogromnej wartości dla całej organizacji.

 


Źródła & dodatkowe materiały:

Artykuły to za mało?

Chcesz poznać cały proces i dowiedzieć się, jak mógłby wyglądać w Twojej organizacji?

Umów się na bezpłatną konsultację
Joanna Ostafin
Współzałożycielka Project: People, współtwórczyni Krakowskiej Inicjatywy Designerskiej (KID), organizatorka DesignWays Conf.

Jako Lean UX Strategist na co dzień zajmuje się... niezgadzaniem się ze swoimi klientami - wspiera ich w zakresie weryfikowania pomysłów na nowe produkty, usługi czy biznesy. Pomaga przejść od “innowacyjnego pomysłu” do “realnego produktu”, walidując założenia w oparciu o swoje kompetencje biznesowe, strategiczne, UX, UI, Service Design oraz Lean.

Szczerze zakochana w podejściu Lean (Lean Startup & Lean UX & Lean UX Research). Wierzy w warsztaty i kolektywne budowanie projektów, rozwiązywanie problemów czy generowanie pomysłów.

Znajdź nas

Czy chcesz nas lepiej poznać? Sprawdź nasze pozostałe portale społecznościowe

Newsletter

Zapisz się na nasz newsletter i otrzymuj co miesiąc: narzędzia, artykuły i najnowsze informacje o naszych warsztatach.
Tutaj możesz zapisać się na newsletter po polsku. Jeśli chcesz otrzymać Newsletter po angielsku, kliknij tutaj.