Założenie fundacji w Polsce wymaga określenia celu, ustanowienia funduszu założycielskiego, sporządzenia aktu fundacyjnego u notariusza, uchwalenia statutu i wpisu do KRS. Fundację może ustanowić osoba fizyczna albo osoba prawna, także cudzoziemiec. Po rejestracji fundacja uzyskuje osobowość prawną, a przekazany majątek przestaje należeć do fundatora.
Jak założyć fundację krok po kroku?
Podstawą prawną działania fundacji jest ustawa z 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach. Procedura nie wymaga tworzenia grupy członków, ponieważ fundacja może zostać ustanowiona przez jednego fundatora. Trzeba jednak przygotować dokumenty, określić zasady działania organizacji i złożyć wniosek do Krajowego Rejestru Sądowego.
- Określ cel fundacji – cel powinien być społecznie lub gospodarczo użyteczny, na przykład związany z edukacją, ochroną zdrowia, kulturą, pomocą społeczną albo ochroną środowiska. Musi zostać opisany jasno, ponieważ trafi do aktu fundacyjnego i statutu.
- Ustal fundusz założycielski – majątek może obejmować pieniądze, papiery wartościowe, ruchomości lub nieruchomości. Prawo nie wskazuje ogólnej minimalnej kwoty dla fundacji, która nie prowadzi działalności gospodarczej. Jeżeli fundacja ma prowadzić taką działalność, na ten cel trzeba przeznaczyć co najmniej 1000 zł.
- Sporządź akt fundacyjny u notariusza – fundator składa oświadczenie woli o ustanowieniu fundacji w formie aktu notarialnego. W dokumencie wskazuje między innymi nazwę fundacji, cel oraz majątek przeznaczony na jego realizację. Wyjątkiem jest fundacja ustanowiona w testamencie.
- Przygotuj i uchwal statut – statut określa nazwę i siedzibę fundacji, jej cele, sposoby działania, zasady powoływania zarządu, kompetencje organów i sposób reprezentacji. Można w nim uregulować także działalność gospodarczą, powołanie rady fundacji, zmianę statutu oraz likwidację organizacji.
- Powołaj zarząd – zarząd jest obowiązkowym organem fundacji. Prowadzi jej sprawy, reprezentuje ją na zewnątrz i gospodaruje majątkiem. Fundator może zostać członkiem zarządu, ale nie staje się nim automatycznie. Taka możliwość powinna wynikać ze statutu albo uchwały zgodnej z jego postanowieniami.
- Złóż wniosek do KRS – fundacja uzyskuje osobowość prawną dopiero po wpisie do Krajowego Rejestru Sądowego. Fundacja bez działalności gospodarczej może zostać zgłoszona przez Portal Rejestrów Sądowych lub w formie papierowej. Przy działalności gospodarczej trzeba uwzględnić także wpis do rejestru przedsiębiorców.
Przed wizytą u notariusza i złożeniem wniosku dobrze przygotować komplet dokumentów:
- akt fundacyjny sporządzony w formie aktu notarialnego,
- statut fundacji,
- uchwałę o powołaniu zarządu i ewentualnie innych organów,
- oświadczenie dotyczące adresu siedziby oraz adresów członków zarządu,
- oświadczenie o właściwym ministrze sprawującym nadzór,
- potwierdzenie wniesienia opłat sądowych,
- pełnomocnictwo i potwierdzenie opłaty skarbowej, jeżeli wniosek składa pełnomocnik.
W zależności od sposobu rejestracji i zakresu działalności potrzebne mogą być formularze KRS-W20, KRS-WK oraz KRS-WM. Przed wysłaniem wniosku trzeba sprawdzić aktualne formularze dostępne w Portalu Rejestrów Sądowych.
Ile kosztuje założenie fundacji?
Opłaty rejestracyjne zależą od tego, czy fundacja ma prowadzić działalność gospodarczą. Koszt aktu notarialnego jest odrębny i zależy od zakresu czynności oraz taksy notarialnej. Przy składaniu wniosku przez pełnomocnika może dojść także opłata skarbowa od pełnomocnictwa.
| Typ fundacji | Opłata sądowa za wpis do KRS | Ogłoszenie w MSiG | Łącznie |
|---|---|---|---|
| Bez działalności gospodarczej | 250 zł | Brak odrębnej opłaty za ogłoszenie | 250 zł |
| Z działalnością gospodarczą | 500 zł | 100 zł | 600 zł |
Do wskazanych kwot trzeba doliczyć wynagrodzenie notariusza za sporządzenie aktu fundacyjnego. Wysokość tej opłaty nie jest stała, dlatego należy ustalić ją przed dokonaniem czynności.
Fundator, zarząd i majątek fundacji
Fundatorem może być osoba fizyczna niezależnie od obywatelstwa i miejsca zamieszkania albo osoba prawna, której siedziba znajduje się w Polsce lub za granicą. Fundator wskazuje cel fundacji i przekazuje na jego realizację określony majątek. Może działać samodzielnie albo wspólnie z innymi fundatorami.
Fundacja nie ma właściciela. Po jej ustanowieniu i przekazaniu majątku fundator nie może traktować środków jako własnych ani swobodnie nimi dysponować. Majątek służy realizacji celów określonych w statucie. Bieżące decyzje podejmuje zarząd, który odpowiada za reprezentację, gospodarkę finansową i organizację pracy fundacji.
Statut powinien być spójny z aktem fundacyjnym. Niejasne cele, brak zasad reprezentacji albo niepełne regulacje dotyczące organów mogą spowodować wezwanie do uzupełnienia braków lub zwrot wniosku przez sąd rejestrowy.
Fundacja z działalnością gospodarczą a fundacja bez niej
Fundacja może prowadzić działalność gospodarczą w rozmiarach służących realizacji jej celów. Nie powinna ona zastępować działalności statutowej, lecz dostarczać środków na jej finansowanie. Decyzja o prowadzeniu biznesu wpływa na wysokość opłat rejestracyjnych, zakres zgłoszenia do KRS i obowiązki księgowe.
Fundacja może prowadzić działalność gospodarczą, ale jej dochód powinien służyć realizacji celów zapisanych w statucie, a nie prywatnemu wzbogaceniu fundatora.
Co trzeba zrobić po rejestracji?
Wpis do KRS nie kończy obowiązków formalnych. Po uzyskaniu osobowości prawnej fundacja musi zorganizować bieżącą obsługę administracyjną i finansową. Do podstawowych obowiązków należą:
- prowadzenie księgowości zgodnie z właściwymi przepisami,
- sporządzanie i składanie sprawozdań finansowych,
- złożenie formularza NIP-8, jeżeli wymagają tego dane uzupełniające,
- zgłoszenie beneficjentów rzeczywistych do CRBR,
- zgłaszanie zmian danych fundacji do KRS,
- przestrzeganie obowiązków sprawozdawczych wobec właściwego organu nadzoru.
Fundacja prowadząca działalność gospodarczą musi liczyć się z pełną księgowością i dodatkowymi obowiązkami związanymi z działalnością przedsiębiorcy. W bardziej rozbudowanych strukturach albo przy nietypowych celach statut warto skonsultować z prawnikiem przed podpisaniem aktu notarialnego.
Najwięcej problemów przy rejestracji powodują niejasny cel fundacji, niespójność aktu fundacyjnego ze statutem i braki w dokumentach dla KRS. Starannie przygotowany statut ogranicza ryzyko odrzucenia wniosku i ułatwia późniejsze działanie organizacji.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W przypadku złożonej struktury fundacji, działalności gospodarczej lub wątpliwości dotyczących dokumentów skonsultuj się z prawnikiem albo notariuszem.
