Jak założyć fundację rodzinną? Krok po kroku

Założenie fundacji rodzinnej wymaga aktu notarialnego, wniesienia majątku o wartości co najmniej 100 000 zł oraz wpisu do rejestru prowadzonego przez Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim. Fundacja uzyskuje osobowość prawną dopiero z chwilą wpisu. Jej zadaniem jest przede wszystkim gromadzenie majątku, zarządzanie nim i realizacja świadczeń na rzecz beneficjentów w ramach zaplanowanej sukcesji.

Jakie wymogi trzeba spełnić?

Fundatorem może być osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnych. Fundację ustanawia się za życia w akcie założycielskim albo na wypadek śmierci w testamencie. W drugim przypadku fundator może być tylko jeden. Akt założycielski i statut wymagają formy aktu notarialnego.

Jak założyć fundację rodzinną krok po kroku?

Przed wizytą u notariusza trzeba ustalić cel fundacji, składniki majątku, krąg beneficjentów oraz zasady wypłaty świadczeń. Przy większej liczbie aktywów, udziałach w spółkach albo nieruchomościach warto wcześniej przeprowadzić audyt prawny i podatkowy.

Chronologiczna procedura wygląda następująco:

1. Złożenie oświadczenia o ustanowieniu fundacji – fundator składa je przed notariuszem w akcie założycielskim albo w testamencie. W akcie założycielskim może wystąpić kilku fundatorów. Testament może zawierać oświadczenie tylko jednej osoby.
2. Sporządzenie statutu – statut określa sposób działania fundacji, jej cele, beneficjentów, organy i zasady zarządzania majątkiem. Musi zostać sporządzony w formie aktu notarialnego.
3. Sporządzenie spisu mienia – fundator wskazuje składniki majątku przeznaczone na fundusz założycielski oraz ich wartość. Mogą to być między innymi pieniądze, nieruchomości, udziały, akcje, papiery wartościowe lub inne prawa majątkowe.
4. Wniesienie funduszu założycielskiego – majątek o wartości nie niższej niż 100 000 zł trzeba przekazać fundacji. Przy fundacji ustanowionej w testamencie obowiązek wniesienia mienia może zostać wykonany po śmierci fundatora, w terminie przewidzianym przez ustawę.
5. Ustanowienie organów – trzeba powołać zarząd oraz określić zasady działania zgromadzenia beneficjentów. Rada nadzorcza jest co do zasady fakultatywna, ale jej ustanowienie staje się obowiązkowe, gdy liczba beneficjentów przekroczy 25.
6. Złożenie wniosku o wpis – wniosek wraz z wymaganymi dokumentami składa się do rejestru fundacji rodzinnych prowadzonego przez Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim.

Od chwili sporządzenia aktu założycielskiego albo ogłoszenia testamentu do momentu wpisu działa fundacja rodzinna w organizacji. Może ona nabywać prawa, zaciągać zobowiązania i zarządzać przekazanym majątkiem, ale osobowość prawną uzyskuje dopiero po rejestracji.

Wniosek rejestrowy składa się na właściwych formularzach, w tym KRS-WFR, wraz z dokumentami wymaganymi przez sąd. Dołącza się przede wszystkim akt założycielski albo testament, statut, informacje dotyczące organów, oświadczenia wymagane od osób powołanych do organów oraz dokumenty związane z wniesieniem funduszu założycielskiego. Aktualne formularze i opłaty należy sprawdzić przed złożeniem wniosku, ponieważ mogą się zmieniać.

Co musi zawierać statut fundacji rodzinnej?

Statut jest podstawowym dokumentem fundacji, dlatego powinien możliwie precyzyjnie opisywać jej działanie. To właśnie on wyznacza relacje między fundatorem, beneficjentami i organami oraz reguły realizacji sukcesji. W szczególności powinien określać:

• Nazwę i siedzibę fundacji rodzinnej.
• Cel fundacji, w tym sposób zarządzania majątkiem i realizacji założeń sukcesyjnych.
• Beneficjentów albo sposób ich wskazania oraz zakres przysługujących im uprawnień.
• Zasady prowadzenia listy beneficjentów i wypłaty świadczeń, na przykład finansowania utrzymania, edukacji lub leczenia.
• Organy fundacji, zasady ich powoływania i odwoływania oraz prawa i obowiązki ich członków.
• Zasady reprezentacji fundacji przez zarząd oraz podział kompetencji między organami.
• Beneficjentów uprawnionych do udziału w zgromadzeniu beneficjentów.
• Zasady zmiany statutu oraz przeznaczenie mienia po rozwiązaniu fundacji.

Zarząd prowadzi sprawy fundacji i reprezentuje ją na zewnątrz. Zgromadzenie beneficjentów podejmuje uchwały w sprawach wskazanych w ustawie lub statucie. Rada nadzorcza sprawuje kontrolę nad zarządem. Statut może przyznać tym organom dodatkowe kompetencje, na przykład obowiązek uzyskania zgody rady nadzorczej na określone czynności.

Na co uważać przy zakładaniu fundacji?

Największe ryzyko wiąże się z nieprecyzyjnym statutem. Zbyt ogólne zapisy dotyczące beneficjentów, świadczeń, reprezentacji lub sukcesji mogą utrudnić późniejsze działanie fundacji i prowadzić do sporów. Każdy składnik majątku należy też sprawdzić pod kątem własności, obciążeń, ograniczeń w zbywaniu oraz skutków podatkowych.

Trzeba również pamiętać, że fundacja rodzinna może prowadzić działalność gospodarczą tylko w zakresie wskazanym w ustawie, między innymi w obszarze najmu, dzierżawy, uczestnictwa w spółkach, obrotu papierami wartościowymi i udzielania określonych pożyczek. Wyjście poza ten zakres może mieć istotne skutki podatkowe.

Zmiana statutu nie działa wyłącznie na podstawie podpisania dokumentu. Jej skuteczność zależy od wpisu do rejestru fundacji rodzinnych, dlatego projekt statutu powinien zostać przygotowany z myślą o wieloletnim funkcjonowaniu fundacji. Przy złożonej strukturze rodzinnej lub majątkowej warto połączyć pracę notariusza z analizą prawną i podatkową.

Najważniejsze elementy procedury to: akt notarialny, statut, majątek o wartości co najmniej 100 000 zł, ustanowienie organów i rejestracja w Sądzie Okręgowym w Piotrkowie Trybunalskim. Dopiero wpis do rejestru kończy etap tworzenia fundacji i nadaje jej osobowość prawną.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej ani podatkowej. Przed ustanowieniem fundacji rodzinnej należy zweryfikować aktualne przepisy, formularze i opłaty oraz przeanalizować sytuację majątkową fundatora.