Zwolnienie od pracy z powodu siły wyższej przysługuje w Polsce od 26 kwietnia 2023 r. Podstawą jest art. 148¹ Kodeksu pracy. Potocznie mówi się o „urlopie z powodu siły wyższej”, ale formalnie jest to odrębne zwolnienie od pracy, a nie urlop wypoczynkowy.
Najważniejsze zasady zwolnienia
Uprawnienie dotyczy pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę. Można z niego skorzystać w pilnych sprawach rodzinnych spowodowanych chorobą lub wypadkiem, gdy konieczna jest natychmiastowa obecność pracownika.
| Cecha | Szczegóły |
|---|---|
| Wymiar | 2 dni albo 16 godzin w roku kalendarzowym |
| Wynagrodzenie | 50% wynagrodzenia za czas zwolnienia |
| Osoby uprawnione | Pracownicy zatrudnieni na podstawie umowy o pracę |
| Termin zgłoszenia | Najpóźniej w dniu korzystania ze zwolnienia |
| Wpływ na urlop wypoczynkowy | Zwolnienie nie pomniejsza puli urlopu wypoczynkowego |
Jeżeli pracownik wybiera rozliczenie godzinowe, przy niepełnym etacie limit ustala się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy. Sposób korzystania – w dniach albo w godzinach – wskazuje się przy pierwszym wniosku złożonym w danym roku.
Kiedy można skorzystać ze zwolnienia?
Art. 148¹ Kodeksu pracy nie obejmuje każdej nieplanowanej sprawy prywatnej. Muszą wystąpić jednocześnie pilna sprawa rodzinna, choroba lub wypadek oraz potrzeba natychmiastowej obecności pracownika.
Przykładowe sytuacje, w których zwolnienie może mieć zastosowanie, to:
- nagły wypadek dziecka w szkole lub przedszkolu wymagający jego odebrania;
- hospitalizacja rodzica, małżonka albo innego członka rodziny;
- nagłe pogorszenie stanu zdrowia dziecka lub bliskiej osoby;
- wypadek członka rodziny, po którym pracownik musi pilnie stawić się w szpitalu.
Nie jest to rozwiązanie przeznaczone na zaplanowaną wizytę lekarską, przeprowadzkę, sprawę urzędową ani zwykłe zmęczenie. Takie nieobecności mogą wymagać urlopu wypoczynkowego, urlopu na żądanie albo innej uzgodnionej formy wolnego.
Jak zgłosić zwolnienie?
Pracownik powinien poinformować pracodawcę najpóźniej w dniu, w którym korzysta ze zwolnienia. Przepisy nie wymagają konkretnej formy wniosku, ale sposób zgłoszenia może wynikać z zasad obowiązujących w zakładzie pracy. Procedura może wyglądać następująco:
- Poinformuj pracodawcę o pilnej sprawie rodzinnej spowodowanej chorobą lub wypadkiem.
- Wskaż dzień albo liczbę godzin zwolnienia.
- Jeżeli jest to pierwszy wniosek w roku, zdecyduj, czy korzystasz z limitu w dniach, czy w godzinach.
- Zachowaj potwierdzenie zgłoszenia, na przykład wiadomość e-mail, SMS albo potwierdzenie z systemu kadrowego.
Zgłoszenie może być przekazane telefonicznie, ustnie, e-mailem, SMS-em lub przez system HR. Pracownik nie musi dołączać zaświadczenia lekarskiego ani szczegółowej dokumentacji medycznej członka rodziny. Powinien jednak wskazać, że chodzi o przesłanki określone w art. 148¹ Kodeksu pracy.
Czy pracodawca może odmówić?
Jeżeli zostały spełnione ustawowe warunki, pracodawca nie ma swobody w decydowaniu o udzieleniu zwolnienia. Problemy organizacyjne firmy same w sobie nie uzasadniają odmowy.
Odmowa może być uzasadniona wtedy, gdy zgłoszona sytuacja nie dotyczy pilnej sprawy rodzinnej spowodowanej chorobą lub wypadkiem, nie wymaga natychmiastowej obecności pracownika albo pracownik nie mieści się w rocznym limicie. Nadużycie tego uprawnienia lub podanie nieprawdziwej przyczyny może prowadzić do odpowiedzialności pracowniczej.
Nie należy mylić tego zwolnienia z urlopem na żądanie. Urlop na żądanie obejmuje do 4 dni w roku, jest w pełni płatny i pomniejsza pulę urlopu wypoczynkowego. Zwolnienie z powodu siły wyższej daje 2 dni albo 16 godzin, jest płatne w wysokości 50% wynagrodzenia i stanowi odrębne uprawnienie.
Najważniejsza data to 26 kwietnia 2023 r. Od tego dnia pracownicy mogą korzystać ze zwolnienia z powodu siły wyższej na zasadach określonych w art. 148¹ Kodeksu pracy.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W przypadku sporu dotyczącego uprawnień pracowniczych warto skonsultować się z prawnikiem lub Państwową Inspekcją Pracy.
